Kartuizer anjer, vroeger gespeld als Karthuizer anjer, is een opvallende soort uit de Anjerfamilie. De meestal rode bloemen staan met een aantal bij elkaar in het hoofdjesachtige gedrongen bijscherm. De bladeren zijn grasachtige lijnvormig en zitten tegenover elkaar. Opvallend zijn de bruine schut- en bijkelkbladeren onder de gekleurde bloemkroonbladen.
Anjers zijn in onze inheemse wilde natuur steeds zeldzamer geworden, maar ze zijn erg geliefd in tuinen. Kartuizer anjer, vroeger gespeld als Karthuizer anjer, is een opvallende Anjersoort door de bloeiwijze die opvalt doordat een aantal bloemen in een gedrongen bijscherm zo dicht bij elkaar staat dat deze meer gaat lijken op een hoofdje. Dat komt doordat de bloemstelen erg kort zijn. Dat is dan aan mooi kenmerk dat Kartuizer anjer, Dianthus carthusianorum L., onderscheidt van de nog wel wat meer in onze natuur aan te treffen Steen- en Ruige anjer.
De meerjarige soort uit de Anjerfamilie of Caryophyllaceae, heeft een flink ondergronds wortelstelsel, waarop de rechtopstaande stengels zich kunnen ontwikkelen. De grasachtige stengelbladeren zijn smal van een halve mm tot hooguit een halve cm en zitten tegenoverstaand aan de stengel. Ze zijn met elkaar vergroeid rondom de stengel.
De bloemenstelen zijn heel kort; dat is heel anders dan bij de Steen- en Ruige anjer. In de bloeiwijze staan daardoor de bloemen dicht bij elkaar. meestal bloeit er een aantal van drie tot vijf bloemen tegelijk waardoor deze Anjer goed opvalt in de graslanden waarin hij staat. De planten van de kroonbladen zijn getand, maar een duidelijke ring ontbreekt. De schut- en bijkelkbladeren zijn donkerbruin en hebben een duidelijke top. Ze zijn korter dan de kelkbuis.
Door de grote zeldzaamheid in onze contreien staat Kartuizer anjer op de lijst van beschermde plantensoorten.
MM_260628
Het verspreidingsgebied van Kartuizer anjer is het midden van Europa. De groeiplaatsen die in Nederland bekend waren en zijn moet je als voorposten beschouwen van dit areaal. Een aantal plaatsen langs de IJssel en op de Waddeneilanden zijn uit het verleden bekend. Momenteel is er een standplaats in de buurt van Amsterdam bekend. Of de soort in de toekomst weer standvastig wordt in onze contreien moeten we afwachten. Voorwaarde daartoe is de vermindering met belasting door meststoffen, die waarschijnlijk de oorzaak zijn van het verdwijnen van deze mooie oorspronkelijk inheemse soort.
Is vanaf 2017 beschermd door de wet natuurbescherming. Omdat de soort in onze contreien zeer xeldzaam is hebben wij onze beelden verzameld in het midden van Duitsland en elders in Europa. daar kom je de Kartuizer anjer tijdens hun bloei geregeld tegen in graslanden.
Meer informatie over de ecologie van Kartuizer anjer en de relaties met andere organismen en het milieu is te vinden in Weeda, E.J. et al., (1985) Nederlandse oecologische Flora. Wilde planten en hun relaties. Deel 1: 215.
Het determineren op wetenschappelijke basis kan gebeuren met behulp van Meijden, R. van der (2005) Heukels' Flora van Nederland, 23ste druk: 297. Of met de nieuwste druk van deze flora: Duistermaat, H(Leni). (2020) Heukels' Flora van Nederland, 24ste druk: 536.
Een andere gemakkelijke determinatie is mogelijk met Heijmans, E., Heinsius, H.W. en Thijsse, Jac.P. (1983) Geïllustreerde flora van Nederland, 22ste druk: 438. In deze flora wordt nog de klassieke naam Karthuizer anjer gebezigd.
Uitspraak (accenten) van de wetenschappelijke naam: Diánthus carthusianórum
In het Duitse spraakgebied: Kartäuser-Nelke, Nelkengewächse.
