Brede orchis, Dactylorhiza majalis is een wat gedrongen Orchidee met donker rode tot paarse bloemen die niet al te groot wordt en voor te vinden is in wat moerassige omstandigheden. De bladeren zijn flink met dichte vlekken bezet. De bloemen kenmerken zich door een brede lip met drie ongeveer even lange midden- en zijslippen en twee sepalen die omhoog staan, soms zelfs in de hiep, hiep, hoera stand.
Meerjarige Brede orchis, Dactylorhiza majalis (rchb.)P.F.Hunt&Summerh., is een orchidee die vooral op wat nattere moerassige standplaatsen te vinden is.
Het is meestal een stevige ietwat gedrongen plant met bladeren die onder een hoek van 45 graden staan en vaak een nog wat grotere hoek, waardoor het gedrongen karakter nog meer opvalt. Zeker in vergelijking met Gevlekte orchis, Bosorchis en vooral met Rietorchis die een slanke habitus heeft door de langere stengel en de kleine hoek van 30 graden of iets minder tussen de bladeren en de stengel.
Ondergronds heeft Brede orchis tot drie wortelknollen die alle met vingervomige wortels de grond in steken. De stengel ontwikkelt langzaam waardoor de plant aanvankelijk laag blijft en de onderste bladeren dicht tegen het maaiveld blijven. Ze zijn het breeds in het midden van het blad. De middelste stengelbladeren van Brede orchis zijn langwerpig, hebben een gave rand en zijn 3 tot 4 maal zo lang als breed. Alle bladeren zijn gevlekt en deze vlekken zijn massief; dus niet ringvormig, zoals we die wel aantreffen bij Rietorchis..
De stengel van Brede orchis ontwikkelt zich pas in de hoogte als de bloei begint. Hij is hol en daardoor samendrukbaar; ook is hij wat kantig. Dit is een vegetatief onderscheid met Bosorchis en Gevlekte orchis, van welke orchideeën de stengel in het bovenste deel niet samendrukbaar is.
Aan het begin van de bloei is de bloeiwijze kegelvormig en pas geleidelijk strekt zich de stengel en wordt de bloeiwijze langer. De bloemen zijn donker rood tot paars. soms ook roze. De twee zijdelingse sepalen staan gekromd omhoog, soms zelfs loodrecht omhoog. Wat ook aan de bloemen opvalt is dat de zijslippen van de lip, als ze nog vlak zijn heel breed zijn, maar later, als de bloem wat ouder is, buigen ze naar achteren.
Het onderstandig vruchtbeginsel ontwikkelt zich na bestuiving en bevruchting tot een doosvrucht met stoffijne zaden.
MM_260909
Het verspreidingsgebied omvat het midden van Europa tot de Pyreneeën en de Alpen. In onze contreien is het een bewoner van vochtige tot natte hooilanden met basenrijk grondwater. Ook in beekdalgraslanden en op vochtige plekken in het Heuvelland van Zuid-Limburg en Twente komt de inmiddels zeldzaam geworden Brede orchis voor.
Brede orchis was een door de flora en faunawet wettelijk beschermde plant tot 2017. Als ze in grotere aantallen voorkomt kleurt het hooiland prachtig paars. In Drente, in het reservaat van de Drentse Aa, komt dit nog voor.
Nog meer informatie over de ecologie van Brede orchis en de relaties met andere organismen en het milieu is te vinden in Weeda, E.J. et al., (2003) Nederlandse oecologische Flora. Wilde planten en hun relaties. Deel 5: 362-363.
Kreutz, C.A.J. (Karel) (2019): Orchideeën van de Benelux, deel 1, pp. 380-395.
Het determineren op wetenschappelijke basis kan gebeuren met behulp van Meijden, R. van der (2005) Heukels' Flora van Nederland, 23ste druk: 111. Of met de nieuwe 24ste druk van deze flora: Duistermaat, L. (2020) Heukels' Flora van Nederland: 146.
Een andere determinatie is mogelijk met Heijmans, E., Heinsius, H.W. en Thijsse, Jac.P. (1983) Geïllustreerde flora van Nederland, 22ste druk: 361. In deze flora wordt de Nederlandse naam Breedbladige orchis gehanteerd.
Uitspraak (accenten) van de wetenschappelijke naam: Dactylorhíza majális
