Zwartsteel - Asplenium adiantum-nigrum

Een wat kleine varen met een zwarte bladsteel is de Zwartsteel. Je vindt deze varen, die niet groter wordt dan zo'n 30 cm net als de Muurvaren en de Steenbreekvaren voornamelijk op oudere muren en soms in greppels in bossen. De vorm van de bladeren is in omtrek driehoekig en bestaat uit meervoudig geveerde deelblaadjes.

Een meerjarige kleinere varen, die wel heel erg opvalt door de zwarte steel van het blad, die zwart doorloopt tot bijna in de top is de Zwartsteel, Asplenium adiantum-nigrum L. uit de Streepvarenfamilie of Aspleniaceae.

Het rhizoom of de wortelstok is rozetachtig en de wortelstokken zetten zich voort in de rozetvormige bundel van bladeren. De bladeren zijn in omtrek driehoekig van vorm en bestaan uit veel deelblaadjes waardoor je kunt spreken van een meervoudig geveerd blad. De onderste deelblaadjes zijn het grootst en de meeste zijn nogmaals geveerd. Een goed kenmerk is verder de uit de wortelstok komende zwarte steel van het blad, die zich voortzet tot in de top van het blad. Pas helemaal bovenin gaat de kleur aan één kant over in groen. Wanneer je de deelblaadjes beter bekijkt zie je dat de onderste segmenten van zo'n deelblaadjes een omgekeerd eironde vorm hebben. Ze zijn aan de top getand tot gezaagd.

Aan de onderkant van de bladeren zijn de langwerpige sporangiën te zien. Maar in tegenstelling tot bij de muurvaren, waar soms de hele onderkant bezet is met rijpe sporangiën en sporen, is bij de Zwartsteel altijd een flink deel van het bladmoes zichtbaar als de sporen rijp zijn. De sporendoosjes worden bedekt door een dekvlies dat een gave rand heeft.

In de stedelijke omgeving is de Zwartsteel redelijk veel te vinden op vooral oudere muren, maar je treft de soort ook wel aan in bossen in de randen van greppels en soms ook in het struikgewas.

MM_181029

Hoofdgroep:
Plantenfamilie:
Streepvarenfamilie - Aspleniaceae
Plantengeslacht:
Streepvaren - Asplenium
Plantvorm:
sporenplant
Plantgrootte:
0.04 - 0.30 meter
Bloeiperiode:
Augustus - September
Bloemkleur:
-
Bloeiwijze:
sporenkapsel
Bloemvorm:
nvt
Bloemtype:
-
Bloembladen:
-
Meeldraden:
-
Vruchtbeginsel:
-
Stijlen:
-
Stempels:
-
Vrucht:
-
Zaden:
-
Stengel:
-
Schors:
-
Bladstand:
rozet
Bladvorm:
meervoudig geveerd
Bladranden:
getand, gezaagd
Ondergronds delen:
rhizoom/ wortelstok
Plantengemeenschap:

Het areaal of verspreidingsgebied van Zwartsteel is het midden en zuiden van Europa. Ook in Afrika is de soort inheems. Zijn standplaats op oudere muren in stedelijke gebieden is hieruit te verklaren. Dit soort standplaatsen zijn vaak een stuk warmer.

De plantensoort 'Zwartsteel' komt voor in de de volgende plantenassociaties:

De zwarte steel van de geveerde bladeren is een kenmerk waaraan de soort goed te herkennen is en wat je wel een bijzonderheid mag noemen.

Meer informatie over de ecologie van Zwartsteel en de relaties met andere organismen en het milieu is te vinden in Weeda, E.J. et al., (1985) Nederlandse oecologische Flora. Wilde planten en hun relaties. Deel 1: 36.

Het determineren op wetenschappelijke basis kan gebeuren met behulp van Meijden, R. van der (2005) Heukels' Flora van Nederland, 23ste druk: 69.

Een andere gemakkelijke determinatie is mogelijk met Heijmans, E., Heinsius, H.W. en Thijsse, Jac.P. (1983) Geïllustreerde flora van Nederland, 22ste druk: 166.

Uitspraak (accenten) van de wetenschappelijke naam: Asplénium adiántum-nígrum.