Video Determinatie

Zwarte mosterd - Brassica nigra

Op diverse plekken in de uiterwaarden, maar ook langs wegen in de bermen en taluds, maar zeer zeker ook als akkerbouwgewas kun je Zwarte mosterd, Brassica nigra, in onze contreien aantreffen. De geelbloeiende soort valt vooral in de voorzomer op. Het gewas wordt vanwege de mosterdzaadjes van oudsher gekweekt. De plant is ook bekend uit de Bijbel, waar ze wordt gebruikt om aan te geven hoe uit een nietig mosterdzaadje binnen de kortste keren een grote plant ontstaat die enorm veel nieuwe vruchten en zaden produceert.

Klik op een foto voor kenmerk met uitleg:
Verspreidingskaart
Ecologische parameters

Zwarte mosterd, Brassica nigra (L.) W.D.J.Koch, is een eenjarige, kruidachtige plant uit de Kruisbloemenfamilie of Brassicaceae. De plant wordt gekweekt voor de zaden die worden toegepast als specerij. Opmerkelijk is dat de plant in een jaar uitgroeit van een zaadje tot een plant van ruim 1 meter, trosvormig bloeit en veel zaad zet. En dus in een jaar de hele levenscyclus voltooit.

Zwarte mosterd vindt zijn oorsprong in het Middellandse Zeegebied, waar de soort al duizenden jaren verbouwd wordt. Het is een echte cultuursoort; immers de mosterdzaden worden in de keuken gebruikt. Als rivierbegeleidende soort heeft de plant zich ook langs natuurlijke weg verbreid; daar is zijn natuurlijke standplaats in ruigten en aanspoelgordels.

De plant vormt in de zomer een tros met gele bloemen. De typische kruisbloemen zijn goed te herkennen. Ze hebben vier gele 7-9 mm grote kroonbladen en vier kelkbladen, die recht af gaan staan. Er zijn 6 meeldraden, waarvan 4 lange en 2 korte. We noemen dat viermachtig. Het bovenstandig vruchtbeginsel groeit na bestuiving door insecten en de daarop volgende bevruchting uit tot een 10-25 mm grote hauw, de vrucht waarin de zaden rijpen. De hauwen staan nogal tegen de spil van de bloeiwijze aangedrukt, wat deze soort onderscheidt van andere kool- en mosterdsoorten.

De blauwgroen gekleurde bladeren staan verspreid aan de rechtopstaande, sterk vertakte en forse stengels; ze zijn allemaal gesteeld. De bovenste bladeren zijn eivormig tot lijnvormig; de veel grotere onderste bladeren zijn liervormig, veerdelig met 1-3 paar zijslippen. De bladeren zijn aan beide zijden borstelvormig behaard.

Sinds de jaren 50 van de 20e eeuw is de Zwarte mosterd in populariteit gedaald ten gunste van onder andere de bruine mosterd, Brassica juncea, omdat sommige rassen van de bruine mosterd zaden hebben die mechanisch geoogst kunnen worden.

De plant speelt ook een rol in de Bijbel, met name in het Nieuwe Testament vanwege zijn spreekwoordelijke groeikracht.

MM_120302

Hoofdgroep:
Plantenfamilie:
Kruisbloemenfamilie - Brassicaceae
Plantengeslacht:
Kool - Brassica
Plantvorm:
kruid
Plantgrootte:
0.60 - 1.20 meter
Bloeiperiode:
Juni - September
Bloemkleur:
geel
Bloeiwijze:
-
Bloemvormen:
viertallig, regelmatig
Bloemtype:
tweeslachtig
Bloembladen:
4 kelkbladen, 4 kroonbladen
Meeldraden:
6 meeldraden
Vruchtbeginsel:
bovenstandig
Stijlen:
1
Stempels:
1
Vrucht:
hauw
Zaden:
-
Stengels:
rechtopstaand, glad
Schors:
-
Bladstand:
verspreid
Bladvormen:
lijnvormig, langwerpig, liervormig
Bladrand:
getand
Ondergronds delen:
penwortel
Plantengemeenschappen:

Zwarte mosterd is afkomstig uit het zuidoosten van Europa en van oudsher een soort die door de landbouwende mens al snel in teelt is genomen vanwege de zaden waar mosterd van gemaakt kan worden. Het is dus een belangrijk keukenkruid geworden. Van nature groeit de plant op een vochtige, zeer voedselrijke bodem en zo heeft de soort zich in Nederland en België spontaan kunnen verspreiden langs de grote rivieren en de kustgebieden. Ook in het zuidelijk deel van de Ardennen vind je Zwarte mosterd. Je vindt het ook veel in bermen, waar het soms wordt ingezaaid, maar ook verder verspreid wordt oor het verkeer. Zwarte mosterd is een soort die deel uitmaakt van de in de Veldgids Plantengemeenschappen van Nederland van Schaminée, J. et al. (2010) onder nummer 31Ca2 beschreven Kweekdravik-associatie.

De plantensoort 'Zwarte mosterd' komt voor in de de volgende plantenassociaties:

Naast het gebruik als keukenkruid is Zwarte mosterd ook bekend uit de Bijbel en wel uit het nieuwe Testament, waarin de plant wordt voorgesteld vanwege zijn snelle groeikracht en enorme zaadproductie.

Meer informatie over de ecologie en relaties met andere organismen kan gevonden worden in Weeda, E.J. et al., (1987) Nederlandse oecologische Flora.Wilde planten en hun relaties. Deel 2: 46.

Het determineren op wetenschappelijke basis kan gebeuren met behulp van Meijden, R. van der (2005) Heukels' Flora van Nederland, 23ste druk: 435.

Een andere gemakkelijke determinatie is mogelijk met Heijmans, E., Heinsius, H.W. en Thijsse, Jac.P. (1983) Geïllustreerde flora van Nederland, 22ste druk: 527-528.

Uitspraak van de wetenschappelijke naam: Brássica nígra