Akkerleeuwenbek - Misopates orontium

Aan de roze tweelippige bloemkronen herken je in de zomer de Akkerleeuwenbek, Misopates orontium. Het is een zeldzaam wordend akkeronkruid, dat ook wel in moestuinen en bermen staat. De kleine planten zijn bovenaan met klieren bezet. De bladeren zijn smal lijn- tot lancetvormig.

Klik op een foto voor kenmerk met uitleg:
Verspreidingskaart
Ecologische parameters

Een van onze éénjarige akkeronkruiden is de Akkerleeuwenbek, Misopates orontium (L.) Rafin, uit de Weegbreefamilie, of Plantaginaceae. Vroeger werd de soort ingedeeld bij de Helmkruidfamilie.

Na kieming in het late voorjaar ontwikkelt de plant een penvormige hoofdwortel met zijwortels. Hij is dan ook gemakkelijk uit de grond te trekken. De rechtopstaande stengel van de klein blijvende planten wordt hoogstens zo'n 30 cm hoog en is bovenaan met klierharen bezet. Aan de stengels staan de smalle lijnvormige bladeren verspreid. Alleen direct onder aan de stengel kan een enkel paar bladeren tegenover elkaar staan. Ook de bladeren zijn behaard.

De bloeiwijze bestaat uit een tros en elke bloem staat in de oksel van een schutblad in die tros. De bloemkronen van de Akkerleeuwenbek zijn roze van kleur, een heel enkele keer ook wel wit. De vijf behaarde kelkslippen zijn lijnvormig en wat korter dan de kroon, maar langer dan de doosvrucht.

De zaden van de Akkerleeuwenbek zijn nogal typisch van vorm en blijven lang kiemkrachtig. Je ziet dan soms ook dat op een plek waar de grond na een aantal jaren wordt geopend, bijvoorbeeld na een paar jaar braak gelegen te hebben, de soort redelijk massaal optreden na jaren van -schijnbare- afwezigheid.

MM_170831

Hoofdgroep:
Plantenfamilie:
Weegbreefamilie - Plantaginaceae
Plantengeslacht:
Misopates - Misopates
Plantvorm:
kruid
Plantgrootte:
0.10 - 0.30 meter
Bloeiperiode:
Juni - Oktober
Bloemkleur:
roze
Bloeiwijze:
tros
Bloemvormen:
tweezijdig symmetrisch, tweelippig
Bloemtype:
tweeslachtig
Bloembladen:
5 vergroeide kroonbladen, 5 kelkslippen
Meeldraden:
4 meeldraden
Vruchtbeginsel:
bovenstandig
Stijlen:
1
Stempels:
1
Vrucht:
doosvrucht
Zaden:
-
Stengels:
behaard, rond
Schors:
-
Bladstand:
verspreid
Bladvorm:
lijnvormig
Bladrand:
gaaf
Ondergronds delen:
penvormige hoofdwortel met bijwortels
Plantengemeenschappen:

Het areaal of verspreidingsgebied van de Akkerleeuwenbek omvat Europa, het westen van Azië en het noorden van Afrika. De soort komt voor op bewerkte grond van wat zandige akkers, maar door de toegenomen bemesting van akkers is de soort daar zeer zeldzaam geworden en kun je hem nog aantreffen in moestuinen en langs spoorwegen en in wegbermen.

De plantensoort 'Akkerleeuwenbek' komt voor in de de volgende plantenassociaties:

Door een welving van de onderlip is de bloemkroon gesloten. Deze kan alleen door een wat krachtiger insect, bijvoorbeeld een bij of hommel, worden geopend. Binnen de bloemkroon vind je de vier meeldraden: twee lange en twee korte.

Voor meer uitgebreide informatie over de relaties met andere organismen, het milieu en de ecologie van de Akkerleeuwenbek verwijzen wij naar Weeda, E.J. et al., (1988) Nederlandse oecologische Flora. Wilde planten en hun relaties. Deel 3: 204-205.

Het determineren op wetenschappelijke basis kan gebeuren met behulp van Meijden, R. van der (2005) Heukels' Flora van Nederland, 23ste druk: 528.

Een andere gemakkelijke determinatie is mogelijk met Heijmans, E., Heinsius, H.W. en Thijsse, Jac.P. (1983) Geïllustreerde flora van Nederland, 22ste druk: 868; hier beschreven als Akkerleeuwebek of Antirrhinum orontium

Uitspraak (accenten) van de wetenschappelijke naam: Misópates oróntium.