Video Determinatie

Gevlekte aronskelk - Arum maculatum

In het begin van de lente kun je in onze rijkere loofbossen en ook in veel buitengoederen de driehoekige bladeren van de Gevlekte aronskelk vinden. Iets later verschijnen de kolfvormige bloeiwijzen die opvallen door hun witte spatha, die de kolf gedeeltelijk omhult. Het onderste deel van de spatha sluit door een vernauwing de ketel af waarbinnen de vrouwelijke en mannelijke bloemetjes te vinden zijn. Aan de binnenkant wordt de ketel door twee rijen haren afgesloten: een rij tussen de vrouwelijke en mannelijke bloemen en een rij haren boven beide typen bloemen. Het is een valbloem: mugmotjes worden aangetrokken door de aasgeur die door de paarse tot metaalkleurige knots van de kolf wordt verspreid.

Klik op een foto voor kenmerk met uitleg:
Verspreidingskaart
Ecologische parameters

Gevlekte aronskelk, Arum maculátum L., is een opvallende plantensoort uit de Aronskelkfamilie. Vooral valt de soort op tijdens de bloei, maar de vaak met paars-zwarte vlekken bezette bladeren vallen ook al op in het heel vroege voorjaar als de jonge bladeren te voorschijn komen.

In de maanden februari en maart, als er nog helemaal geen blad zit aan de bomen en struiken zie je uit de bosbodem de jonge bladeren te voorschijn komen. De driehoekige, pijlvormige tot 20 cm grote bladeren ontwikkelen zich vrij snel. Hun bladslippen wijzen duidelijk naar achteren. Aan het eind van het jaar sterven deze bladeren af. In de winter zie je er niets meer van boven het oppervlak, maar het reserve voedsel is dan ondergronds opgeslagen in de wortelknol.

Aan het eind van de vroege lente komen in de planten de bloeiknoppen tot ontwikkeling. Hieruit komt een heel typische bloeiwijze te voorschijn, een zogenaamde bloeikolf. Allereerst valt de spatha op. Dat is een wit tot heel licht groen gekleurd blad dat aanvankelijk opgerold is, maar zich al snel openvouwt. Tegen de witte achtergrond van deze spatha steekt een bruinrode tot paarsmetalige knots af. Deze blijkt vooral in de avonduren een grote rol te spelen. In de knots treedt verbranding op van acetylsalicylzuur en als gevolg van deze opwarming verdampt de knots geurstoffen die op aasgeur lijken. Op deze aasgeur komen heel veel kleine vliegjes en motjes af die eigenlijk normaal op een lijk afkomen om zich te voeden (motmugjes van het geslacht Psychoda). Ze zien met hun facetogen de spatha niet en botsen daar gemakkelijk tegenaan. Door de klap raken ze even bewelmd en vallen langs de gladde spatha naar beneden tot onder in de bloeiwijze, de afgesloten ketel. Daar waar de spatha gesloten is zitten twee naar beneden gerichte kransen van haren, in feite omgevormde bloemetjes. Daardoor kunnen de vliegjes als ze naar boven willen kruipen niet de bloeiwijze verlaten. Ze zitten gevangen.

In deze situatie zijn de vrouwelijke bloemetjes die onder in de bloeiwijze zitten ontvankelijk voor pollen. Een dag later komen de mannelijke bloemetjes die iets hogerop in de ketel zitten tot bloei en de meeldraden laten veel pollen los dat op de vliegjes of motjes valt. Die raken onder de pollen. Vlak daarna verwelken de haren en kunnen de vliegjes -eindelijk- ontsnappen. Ze zullen dan uitgehongerd op zoek gaan naar iets eetbaars en dat zal een lijk van een muis of iets dergelijks zijn. Maar ze kunnen ook aangelokt worden door de aasgeur van een andere net in bloei komende Gevlekte aronskelk. Als dat het geval is herhaalt zich het verhaal van hiervoor. Ze botsen weer tegen een spatha, vallen naar beneden de bloeiwijze in en met het pollen van een vorige bezochte bloeiwijze worden de vrouwelijke bloemetjes bevrucht.

De bevruchte vrouwelijke bloemetjes groeien in eerste instantie uit tot groene bessen, die later rood kleuren. Op het eind van het seizoen zie je deze staven met rode vruchtjes in het bos staan. Spatha en knots zijn dan al lang vergaan en de bladeren zijn dan al aan het verwelken.

Gevlekte aronskelk staat in onze wat rijkere, kalkrijkere bossen en ook wel in struweelranden. Als stinsenplant zijn ze vaak in de omgeving van landgoederen te vinden.

MM_120314

Hoofdgroep:
Plantenfamilie:
Aronskelkfamilie - Araceae
Plantengeslacht:
Aronskelk - Arum
Plantvorm:
kruid
Plantgrootte:
0.10 - 0.30 meter
Bloeiperiode:
-
Bloemkleuren:
paars, wit, groen
Bloeiwijze:
alleenstaande bloem
Bloemvormen:
tweezijdig symmetrisch, trechtervormig
Bloemtype:
eenslachtig
Bloembladen:
-
Meeldraden:
4 meeldraden
Vruchtbeginsel:
bovenstandig
Stijlen:
1
Stempels:
1
Vrucht:
bes
Zaden:
-
Stengel:
rechtopstaand
Schors:
-
Bladstanden:
wortelstandig-verspreid, verspreid
Bladvormen:
pijlvormig, driehoekig
Bladrand:
gaaf
Ondergronds delen:
knol
Plantengemeenschappen:

De Gevlekte aronskelk is een plant uit de Aronskelkfamilie of Araceae. Deze familie omvat eveneens de vroegere aparte Kroosfamilie of Lemnaceae. Op grond van de kenmerken van de planten die tot de Aronskelkfamilie behoren en het feit dat het merendeel van de plantensoorten waterplanten of moerasplanten zijn, komt ook de Gevlekte aronskelk, hoewel deze plantensoort altijd op het droge staat, als kruid terecht in de hoofdgroep Water- en Moerasplanten. Wel is het zo dat de Gevlekte aronskelk altijd op plekken staat met een goede vochthuishouding.

De soort is een loofbosplant die groeit op rijke, tamelijk vochtige, kalkhoudende bodems. Het is een echte stinsenplant. Het areaal omvat Zuid-, Midden- en West-Europa en noordwaarts tot Schotland en Denemarken. Het komt sterk overeen met het aeaal van de Beuk. Schaminée, J. et al. (2010) Veldgids Plantengemeenschappen van Nederland, delen de Gevlekte aronskelk in bij de

37Ac5 Associatie van Hazelaar en Purperorchis

43 Klasse der voedselrijke Eiken- en Beukenbossen

De plantensoort 'Gevlekte aronskelk' komt voor in de de volgende plantenassociaties:

Gevlekte aronskelk is een vergiftigde plant. Alle onderdelen van de plant bevatten calciumoxalaatkristallen en nog enige andere giftige stoffen. Met name de genoemde kristallen zijn venijnig: ze hebben de vorm van kleine naaldjes die bijvoorbeeld de binnenkant van de slokdarm kunnen open prikken. Ook de wortelknol is giftig, maar na koken of roosteren is de knol wel eetbaar. Vroeger werd deze ook gegeten en na roosteren ook gebruikt om er een drank van te maken. Dat was het geval voordat thee en koffie in Europa bekend werden (Vries, F. de, (2010) Gevaarlijke Planten, 40).

De Aronskelk wordt veel gebruikt als grafbloem; deze traditie zou berusten op de legende dat de bloem zou zijn ontsproten uit de staf van de Bijbelse figuur Aäron, de broer van Mozes. Een verwijzing naar dit verhaal vind je in de Duitse naam voor Gevlekte aronskelk, namelijk Aronstab. In de christelijke symboliek in de middeleeuwen stond de Aronskelk symbool voor de Maagd Maria (Gerarduskalender, 2017).

Nog meer informatie over de ecologie van Gevlekte aronskelk en zijn relaties met andere organismen en het milieu is te vinden in Weeda, E.J. et al., (2003) Nederlandse oecologische Flora. Wilde planten en hun relaties. Deel 5: 230.

Het determineren op wetenschappelijke basis kan gebeuren met behulp van Meijden, R. van der (2005) Heukels' Flora van Nederland, 23ste druk: 80.

Een andere gemakkelijke determinatie is mogelijk met Heijmans, E., Heinsius, H.W. en Thijsse, Jac.P. (1983) Geïllustreerde flora van Nederland, 22ste druk: 222-223.

Rothmaler, W. (1981) Exkursionsflora für die Gebiete der DDR und der BRD (Berlin), 571: Gefleckter Aronstab.

Vries, F. de (2010) Gevaarlijke planten, 40.